శివపూజన్ సహాయ్: సాహిత్యం మరియు జర్నలిజానికి అంకితమైన జీవితం

న్యూఢిల్లీ, ఆగస్టు 9: కొన్ని వ్యక్తులు సాహిత్యం రాస్తారు, మరికొందరు దానికి దిశను చూపిస్తారు. కానీ కొందరు సాహిత్యానికి తమ జీవితాన్ని అంకితం చేస్తారు. 1893 ఆగస్టు 9న బిహార్ రాష్ట్రంలోని భోజ్‌పూర్ జిల్లాలోని ఉన్వాన్స్ గ్రామంలో జన్మించిన శివపూజన్ సహాయ్ ఈ మూడవ వర్గానికి చెందిన వ్యక్తి.

జన్మ సమయంలో ఆయన పేరు భోలానాథ్. 10వ తరగతి పూర్తి చేసిన తర్వాత, బనారస్ కోర్టులో నకలెనవీస్‌గా పనిచేయడం ద్వారా ఆయన జీవితం ప్రారంభమైంది. తరువాత, ఆయన ఉపాధ్యాయుడిగా, స్వతంత్ర జర్నలిస్టుగా, సాహిత్య సంపాదకుడిగా మరియు హిందీ భాష సేవలో కొనసాగారు. అసహకార ఉద్యమ సమయంలో ప్రభుత్వ ఉద్యోగాన్ని వదిలి, సాహిత్యాన్ని జీవితం యొక్క లక్ష్యంగా మార్చుకోవడం ఆయనకు ఒక కీలక నిర్ణయం అయింది.

శివపూజన్ సహాయ్ యొక్క ప్రారంభ జీవితం సాధారణ ఉద్యోగం మరియు ఉపాధ్యాయతతో సంబంధం కలిగి ఉంది. 10వ తరగతి పరీక్షను ఉత్తీర్ణం అయిన తర్వాత, ఆయన బనారస్ కోర్టులో నకలెనవీస్‌గా పనిచేశారు. తరువాత, ఆయన ఉపాధ్యాయతను స్వీకరించారు. కానీ, దేశంలో జరుగుతున్న అసహకార ఉద్యమం ఆయన జీవితానికి కొత్త దిశను ఇచ్చింది.

1921లో శివపూజన్ సహాయ్ కలకత్తాకు చేరుకుని ‘మార్వారీ సుధార్’ పత్రికను సంపాదించారు. 1923లో ‘మతవాల’ పత్రికను సంపాదించడం ద్వారా ఆయన సంపాదక జీవితాన్ని విస్తరించారు. 1924లో లక్నోకు వెళ్లి ‘మాధురి’ పత్రికలో పనిచేశారు. ఈ సమయంలో ఆయన ప్రేమచంద్‌తో కలిసి పనిచేశారు.

శివపూజన్ సహాయ్ యొక్క సాహిత్య జీవితంలో సంపాదన ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందింది. 1925లో ఆయన మళ్లీ కలకత్తాకు తిరిగి వెళ్లి ‘సమన్వయ’, ‘మౌజీ’, ‘గోళమాల్’ వంటి పత్రికలను సంపాదించారు. 1932లో జయశంకర్ ప్రసాద్ మరియు ఆయన మిత్రుల ద్వారా కాశీ నుండి ప్రచురితమైన ‘జాగరణ’ పత్రికతో ఆయన చేరారు.

1935లో శివపూజన్ సహాయ్ కుటుంబంతో లహేరియా సరాయ్, దర్బంగా వెళ్లారు. అక్కడ ‘బాలక్’ పత్రికను సంపాదించారు. 1939లో రాజేంద్ర కాలేజీలో హిందీ ప్రాధ్యాపకుడిగా నియమితులయ్యారు.

1950లో ఆయన బిహార్ రాష్ట్ర భాషా మండలిలో కార్యదర్శిగా నియమితులయ్యారు. ఈ సమయంలో ఆయన 50కి పైగా హిందీ గ్రంథాలను సంపాదించి ప్రచురించారు.

శివపూజన్ సహాయ్ కేవలం సంపాదకుడిగా మాత్రమే గుర్తించబడరు. ఆయన కథాకారుడు మరియు నవలాకారుడిగా కూడా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆయన రచనల్లో గద్య సాహిత్యానికి సంబంధించిన విభిన్న శ్రేణుల ప్రతిబింబం కనిపిస్తుంది.

1960లో భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు పద్మ భూషణ్ పురస్కారం అందించింది. ఆయన సాహిత్య కృషిని గుర్తించి, డాకు టిక్కెట్లు విడుదల చేశారు. శివపూజన్ సహాయ్ జీవితం అనేక పాత్రలను స్వీకరించిన ఒక సాహిత్య వ్యక్తిత్వం.

–

పి.ఎస్.కె/ఏ.బి.ఎం