ఉస్తాద్ బిస్మిల్లా ఖాన్: శహనాయిని ప్రపంచ మञ्चంలో నిలబెట్టిన కళాకారుడు

న్యూఢిల్లీ, ఆగస్టు 21: 21 ఆగస్టు 2006… ఈ రోజు ఒక అద్భుతమైన శబ్దం మౌనమైంది, ఇది శహనాయిని కేవలం ఒక వాద్యంగా కాకుండా, దాని ప్రాముఖ్యతను పెంచింది. శహనాయిని వివాహాలు మరియు సాంప్రదాయ సందర్భాలకు పరిమితం చేయబడినప్పుడు, ఉస్తాద్ బిస్మిల్లా ఖాన్ ఈ వాద్యాన్ని కాంసర్ట్ హాల్ నుండి అంతర్జాతీయ మञ्चాల వరకు తీసుకెళ్లారు. ఆయన స్వరాలలో భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం యొక్క సంప్రదాయాన్ని ప్రతిబింబించారు, అలాగే ఆయన వ్యక్తిత్వంలో సాదगी, సాధన మరియు సాంస్కృతిక ఐక్యతను చూపించారు, ఇది ఆయనను కేవలం ఒక కళాకారుడిగా కాకుండా మరింతగా నిలబెట్టింది.

భారత రత్నతో సత్కరించబడిన ప్రఖ్యాత శహనాయి వాదకుడు ఉస్తాద్ బిస్మిల్లా ఖాన్ యొక్క పున్యతిథి సందర్భంగా, ఆయన కళను గుర్తించడం అనేది శహనాయికి కొత్త గుర్తింపును ఇచ్చిన సంగీత సాధకుడిని స్మరించడం. 21 ఆగస్టు 2006న 90 సంవత్సరాల వయస్సులో ఆయన మరణం, ఒక యుగానికి ముగింపు ఇచ్చింది, కానీ ఆయన శహనాయికి సంబంధించిన గూంజు ఇప్పటికీ ఆయన సాధన మరియు వారసత్వాన్ని చెబుతుంది.

బిస్మిల్లా ఖాన్ 1916 మార్చి 21న డుమరావ్‌లో ఒక సంగీత కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన పూర్వీకులు రాజ్యాల దర్వాజాలలో సంగీతకారులుగా ఉన్నారు మరియు ఆయన తండ్రి పాయగంబర్ ఖాన్ డుమరావ్ రాజు దర్వాజాలో శహనాయి వాదకుడిగా పనిచేశారు. ఆయనకు ‘కమరుద్దీన్’ అనే పేరు పెట్టారు, కానీ ఆయన తాత రసూల్ బఖ్ష్ ఖాన్ మొదటిసారిగా చూసినప్పుడు ‘బిస్మిల్లా’ అనే పదం ఆయన నుండి బయటపడింది, ఇది తరువాత ఆయన గుర్తింపు అయింది.

సంగీతం ఆయనకు ఒక ప్రత్యేక ప్రపంచం కాదు; ఇది ఆయన కుటుంబం మరియు పరిసరాల భాగం. చిన్నప్పటి నుండి శహనాయికి సంబంధించిన సంగీతంలో పెరిగిన బిస్మిల్లా ఖాన్, సహజంగా సంగీతం వైపు ఆకర్షితులయ్యారు. ఆరు సంవత్సరాల వయస్సులో వారాణసీకి వచ్చి, ఆయన చాచా అలీ బక్స్ విలయతు నుండి శహనాయి నేర్చుకున్నారు.

బిస్మిల్లా ఖాన్ తన గురువును పరిగణించి, శహనాయికి పూర్తిగా అంకితమయ్యారు. నిరంతర సాధన ద్వారా ఆయన వాదనలో నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేసారు. 1937లో కోల్‌కతాలో జరిగిన అఖిల భారత సంగీత సదస్సులో ఆయన ప్రదర్శన, శహనాయికి కొత్త గుర్తింపును అందించింది.

1947లో భారతదేశం స్వతంత్రం పొందిన సందర్భంలో, ఆయన మొదటి ప్రధాని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఆహ్వానించారు మరియు ఆయన లాల్ కిల్లా వద్ద శహనాయి వాదన చేశారు. 1950 జనవరి 26న, దేశపు మొదటి గణతంత్ర దినోత్సవం సందర్భంగా కూడా ఆయన తన శహనాయితో ప్రజలను మంత్రముగ్ధం చేశారు.

బిస్మిల్లా ఖాన్, ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. ఆయన సంగీతం ద్వారా హిందూ-ముస్లిం ఐక్యతను ప్రోత్సహించారు. ఆయనకు 1956లో సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు, 1961లో పద్మ శ్రీ, 1968లో పద్మ భూషణ్, 1980లో పద్మ విభూషణ్, 1992లో ఇరాన్ గణతంత్రం నుండి తలార్ మౌసికీ మరియు 2001లో భారత రత్న లభించింది.

బిస్మిల్లా ఖాన్ 21 ఆగస్టు 2006న 90 సంవత్సరాల వయస్సులో మరణించారు.

–

పీఎస్‌కే/ఏబీఎమ్